Συχνές Ερωτήσεις - Απαντήσεις

Στο άρθρο 107 της ΣΛΕΕ καταγράφονται τα τέσσερα βασικά κριτήρια που συνθέτουν την έννοια της ενίσχυσης τα οποία είναι:

α. Η χορήγηση οικονομικού πλεονεκτήματος,

β. Η επιλεκτική – προνομιακή μεταχείριση ορισμένων επιχειρήσεων ή οικονομικών κλάδων,

γ. Η χρηματοδότηση του πλεονεκτήματος με κρατικούς πόρους και

δ. Η πιθανή νόθευση του ανταγωνισμού και η στρέβλωση του ενδοενωσιακού εμπορίου.

Τα στοιχεία αυτά πρέπει να συντρέχουν.

Στην πράξη οι κρατικές ενισχύσεις μπορούν να λάβουν διάφορες μορφές. Ενδεικτικά αναφέρονται οι επιχορηγήσεις, οι πάσης φύσεως επιδοτήσεις, οι εγγυήσεις δανείων, οι φορολογικές απαλλαγές/εκπτώσεις, οι ρυθμίσεις/διαγραφές χρεών, οι εκπτώσεις/μειώσεις ασφαλιστικών εισφορών ενώ θέματα κρατικών ενισχύσεων εγείρονται και στους εξαιρετικά κρίσιμους τομείς των αποκρατικοποιήσεων, των πωλήσεων περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου αλλά και της αναδιάρθρωσης προβληματικών επιχειρήσεων. Είναι προφανές λοιπόν ότι η χορήγηση τους είτε πραγματοποιείτε μέσω κρατικών δαπανών ή έχει επίπτωση στα κρατικά έσοδα.

Με το άρθρο 108 της ΣΛΕΕ καθιερώνεται ένα σύστημα ελέγχου της ομαλής εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, που επιτρέπει την χορήγηση μόνο των ενισχύσεων που είναι σύμφωνες με το ευρωπαϊκό δίκαιο. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κατέχει κυρίαρχο ρόλο στο σύστημα αυτό καθώς είναι ο βασικός κριτής της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων με τη ΣΛΕΕ με βασικές αρμοδιότητες εποπτείας, ελέγχου και περιορισμού των ενισχύσεων που χορηγούν τα κράτη μέλη σε επιχειρήσεις ή κλάδους της οικονομίας τους.

Η Επιτροπή ασκεί:

α. Προληπτικό έλεγχο νέων ενισχύσεων: Η εξέταση και ο έλεγχος των σχεδίων νέων μέτρων ή πλαισίων ενισχύσεων, που κοινοποιούνται από τα κράτη μέλη πριν τεθούν σε εφαρμογή, και εφόσον δεν εξαιρούνται από την υποχρέωση κοινοποίησης.

β. Διαρκή έλεγχο των υφιστάμενων ενισχύσεων: Αφορά τον έλεγχο που μπορεί να διεξάγει η Επιτροπή σε ενισχύσεις που έχουν εγκριθεί ρητά από την Επιτροπή ή το Συμβούλιο ή που έχουν εγκριθεί σιωπηρά από την Επιτροπή μετά από κοινοποίηση ή που προϋπήρχαν πριν την έναρξη της Συνθήκης ή που δεν έχουν παραγραφεί ή έχουν μετατραπεί σε ενισχύσεις με την εξέλιξη της εσωτερικής αγοράς ενώ δεν ήταν εξ αρχής.

γ. Κατασταλτικό έλεγχο παράνομων ενισχύσεων: Δηλαδή ενισχύσεων που έχουν χορηγηθεί χωρίς να έχουν κοινοποιηθεί.

δ. Κατασταλτικό έλεγχο καταχρηστικών ενισχύσεων ενισχύσεων: Δηλαδή Ενισχύσεων που εφαρμόζονται κατά παράβαση της εγκριτικής απόφασης της Επιτροπής.

Επιπλέον, η Επιτροπή έχει την εξουσία να διατάσσει την ανάκτηση μιας ενίσχυσης προς το σκοπό της αποκατάστασης του ανταγωνισμού στην εσωτερική αγορά.

Η έννοια της επιχείρησης από την άποψη των κρατικών ενισχύσεων καταλαμβάνει όλες τα είδη επιχειρήσεων κεφαλαιουχικών, συμμετοχικών και ατομικών καθώς και φυσικών προσώπων που ασκούν ελεύθερο επάγγελμα. Επιπλέον μπορεί να αφορά τόσο ιδιωτικές όσο και δημόσιες επιχειρήσεις.

Το βασικό κριτήριο είναι αν ο λήπτης της ενίσχυσης να ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από την νομική μορφή της αλλά και το νομικό πλαίσιο που διέπει την ίδια και τη χρηματοδότηση της.

Ως οικονομική δραστηριότητα χαρακτηρίζεται κάθε δραστηριότητα που συνίσταται στην προσφορά αγαθών ή υπηρεσιών σε μια αγορά. Δεν αναιρείται η ιδιότητα της επιχείρησης αν ο φορέας που την ασκεί είναι μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα (όπως πχ ένας δημόσιος φορέας) από τη στιγμή που αυτή η δραστηριότητα ασκείται ή θα μπορούσε να ασκηθεί και από άλλο φορέα έναντι αντιτίμου.

Για περισσότερες Οδηγίες σε ότι αφορά την ερμηνεία του Καν. 651/2014 (ΓΑΚ), ανατρέξτε επικουρικά στον Πρακτικό Οδηγό της Επιτροπής, που είναι διαθέσιμος εδώ.